Το Βιβλίο των Ονείρων
Μία απλή μέθοδος για αβίαστη χαρά,
αισιοδοξία, αφοβία και αφθονία.
Δε θέλω τίποτα, δε φοβάμαι τίποτα, είμαι ελεύθερος.
Αφού κατέγραψα όλα μου τα όνειρα, ένιωσα την ανάγκη να χαλαρώσω σε σχέση με αυτά, ώστε να είναι για μένα μόνο πηγή έμπνευσης και καθόλου πηγή άγχους ή στεναχώριας. Έγραψα, έτσι, το πιο κάτω κείμενο. Μου προέκυψε ένα βράδυ καθώς επέστρεφα στο σπίτι μου με στενάχωρες σκέψεις εξαιτίας των οικονομικών δυσκολιών που έχω λόγω της οικονομικής κρίσης, η οποία κάνει τους πελάτες της οικογενειακής επιχείρησής μας όλο και πιο διστακτικούς στο να δώσουν παραγγελίες και μειώνει τον τζίρο μας πολλές φορές κάτω από το όριο της επιβίωσης για την εταιρεία μας και για την οικογένειά μας:
Δεν θέλω τίποτα. Δεν θέλω τίποτα. Δεν θέλω τίποτα. Δεν θέλω τίποτα. Δεν θέλω τίποτα. Δεν θέλω τίποτα. Δε με νοιάζει τίποτα. Δε φοβάμαι τίποτα. Είμαι ελεύθερος. Μου αρέσει απλά να ζω. Άρα, ό,τι θέλω το έχω ήδη: ζω. Δε θέλω τίποτε άλλο. Τα λεφτά, η αξιοπρεπής επιβίωση, η επιτυχία, η αναγνώριση, δε θέλω τίποτα από αυτά. Δε λέω όχι σε αυτά, απλά μου κάνει το ίδιο, είτε έρθουν είτε δεν έρθουν. Οι ανέσεις, η πληρωμή των λογαριασμών μας, οι ευκολίες, η εταιρεία, το αυτοκίνητο, η στέγη, τα ρούχα, η τροφή. Όλα είναι καλά, αλλά, και αν δεν τα έχω, και πάλι καλά είναι. Η γυναίκα μου, οι γυναίκες που με εκτιμούν και με θαυμάζουν, όλες καλές είναι, αλλά, και αν δεν τις έχω, πάλι καλά είναι.
Τα δίνω όλα, δε με νοιάζει. Ας μείνω μόνος, δε με νοιάζει. Ας είμαι ελεύθερος, και τίποτε άλλο. Δε θέλω τίποτα, ας γκρεμιστούν όλα, ιδέες του νου μου είναι όλα. Κάτι θα βρω να κάνω, κάπου θα πάω, κάποιος θα με φροντίσει και θα τον ευγνωμονώ. Κάπου θα εργαστώ για να έχω ένα βασικό εισόδημα, κάπου θα μένω, κάπου θα γράφω, κάπου θα μιλάω με κόσμο, θα ακούω, θα περπατάω, θα τρέχω, θα κολυμπάω, θα κοιμάμαι, θα ξυπνώ, θα κάθομαι, θα ησυχάζω και θα στοχάζομαι, και θα θυμάμαι ότι δε θέλω τίποτα. Και θα είμαι καλά. Χωρίς τίποτα από όσα έχω τώρα. Ελεύθερος. Μόνος, αλλά όχι έρημος. Μόνος, αλλά ήσυχος, γαλήνιος, χωρίς να θέλω τίποτα.
Η αγωνία, ο φόβος, η ανεπάρκεια, η ζήλεια, είναι όλα ψέματα, ψέματα, ψέματα. Ψέματα του νου, που τα έχω πιστέψει. Δεν θέλω τίποτα, άρα δεν αγωνιώ για τίποτα, δεν αγωνιώ μήπως χάσω ακόμα και τα στοιχειώδη. Δεν αγωνιώ ούτε τύπτομαι με τη σκέψη ότι δεν κάνω αρκετά για να προλάβω την επικείμενη καταστροφή. Δε φοβάμαι το άγνωστο αύριο, δε νιώθω ανεπάρκεια, δε ζηλεύω όσους έχουν εξασφαλίσει πολλά ενώ εγώ δεν έχω καταφέρει να έχω τίποτα από αυτά που έχουν εκείνοι.
Νιώθω επάρκεια, γαλήνη, ησυχία. Δε θέλω τίποτα. Ας έχουν όλοι οι άλλοι απ’ όλα κι εγώ τίποτα. Δε θέλω να φοβάμαι, να αγωνιώ, να νιώθω στέρηση, ανεπάρκεια, ζήλεια. Δε θέλω τίποτα, και έτσι είμαι ελεύθερος από όλα αυτά.
Δε θέλω να σφίγγομαι όποτε με θίγουν. Δε θέλω να με εγκρίνουν, δε με ενδιαφέρει η έγκρισή τους. Δε με νοιάζει αν με προσβάλλουν και με απορρίπτουν. Δε θέλω να αποδείξω τίποτα σε κανέναν, ούτε στον ίδιο τον εαυτό μου. Μπορούν να λένε ό,τι θέλουν. Εγώ θέλω μόνο να είμαι καλά. Άρα, δε θέλω την έγκρισή τους. Θέλω μόνο να ζω, να υπάρχω, να κάνω όσα κάνω όλη μέρα, και το βράδυ να κοιμάμαι ήσυχος με την καθησυχαστική σκέψη ότι και σήμερα έκανα το καλύτερο που μπορούσα να κάνω. Χωρίς να χρειάζεται να ξέρω για ποιο σκοπό υπάρχω και χωρίς να προσπαθώ να αποδεικνύω την αξία μου σε κανέναν.
Δεν θέλω να με στεναχωρεί το λάθος, οι λανθασμένες προτεραιότητές μου. Δεν θέλω οπωσδήποτε να είμαι πάντα σωστός. Μου επιτρέπω να κάνω λάθος επιλογές, στον τρόπο δράσης μου, στα λόγια, στη συμπεριφορά, στις σκέψεις μου, σε όλα. Θέλω να είμαι φίλος του εαυτού μου. Δε με νοιάζει αν κάνω λάθη, δε με πειράζει, επιτρέπεται. Έτσι το ορίζω τώρα, ότι τα λάθη επιτρέπονται, και ησυχάζω. Όλα στο νου μου είναι και από αυτόν εξαρτώνται.
Δε θέλω τίποτα, δε φοβάμαι τίποτα, είμαι ελεύθερος.
Τώρα συνειδητοποιώ ότι αυτή η φράση θυμίζει πολύ την επιτύμβια επιγραφή στον τάφο του Νίκου Καζαντζάκη, με τη μόνη διαφορά ότι εκείνος χρησιμοποίησε τη λέξη «ελπίζω» αντί «θέλω», που είναι σχεδόν το ίδιο. Γράφοντας τώρα αυτό εδώ το κείμενο, καταλαβαίνω καλύτερα τι ένιωθε και τι εννοούσε ο Καζαντζάκης με αυτή τη φράση. Καταλαβαίνω τη βαθιά ανάγκη του να κάνει αυτή τη δήλωση – όπως την κάνω κι εγώ τώρα –, για να νιώσει επιτέλους ελεύθερος από όλες τις ελπίδες και τους φόβους του, όπως ακριβώς έχω κι εγώ τώρα τη βαθιά ανάγκη να νιώσω επιτέλους ελεύθερος από όλα τα «θέλω» και τους φόβους μου και να ζήσω από εδώ και πέρα τη ζωή μου απλά και όμορφα.
Δε θέλω να γίνουν τα όνειρά μου οπωσδήποτε πραγματικότητα. Δε θέλω οπωσδήποτε να τα καταφέρω όπου τα κατάφεραν κάποιοι άλλοι. Μου επιτρέπω να είμαι ένας αποτυχημένος, παύω να θεωρώ την αποτυχία ως αιτία για δυστυχία. Παύω να θέλω οπωσδήποτε την επιτυχία, μπορώ και χωρίς αυτήν να είμαι ευτυχισμένος· το πιστεύω, είναι απλό, αρκεί να το κατανοήσω καλά.
Τα μεγάλα μου όνειρα τα θυμάμαι πολλές φορές την ημέρα. Αυτό το κάνω αβίαστα και χαρούμενα, επειδή βαθιά μέσα μου θέλω να το κάνω, όχι επειδή μου είπαν ότι πρέπει να το κάνω για να νιώθω καλά. Καταγράφω τις πιο τρελές προσδοκίες μου, για να τις κρατώ ζωντανές μέσα μου, απλά και μόνο για να τους επιτρέπω να υλοποιηθούν κάποια στιγμή. Μου αρέσει να σκέφτομαι συχνά τα όνειρά μου, να επισκέπτομαι τον κόσμο των ονείρων μου που βρίσκεται έξω από τα δεσμά της λογικής. Θέλω να φαντάζομαι τις ιδανικές συνθήκες ζωής και τον ιδανικό κόσμο, όπως τα έχω ονειρευθεί. Μου κάνει καλό, με ευχαριστεί να το κάνω αυτό και βλέπω ότι με ωφελεί σημαντικά. Για αυτούς τους απλούς λόγους επιλέγω να το κάνω.
Όμως, δεν θέλω σώνει και καλά να υλοποιηθούν τα όνειρά μου και οι πιο τρελές προσδοκίες μου. Είτε υλοποιηθούν είτε όχι, για μένα είναι ένα και το αυτό. Θέλουν να έρθουν, καλώς. Δεν θέλουν, πάλι καλώς. Θέλω να είμαι μέσα μου ήσυχος, κάθε στιγμή, από τώρα και για πάντα, όχι από τη στιγμή της εκπλήρωσης των ονείρων μου και μετά. Είναι απλό και λογικό αυτό, ας το κάνω έτσι λοιπόν. Το αποφασίζω τώρα, αβίαστα και ειρηνικά.
Τώρα που το σκέφτομαι, αυτό που εννοούμε όταν λέμε «ωριμάζω και αναλαμβάνω τον εαυτό μου» ίσως να είναι ακριβώς αυτή η ειρηνική απόφαση να είμαι καλά και τίποτα πιο δύσκολο ή περίπλοκο.
Δεν θέλω, άρα, τίποτα. Επιλέγω να μη θέλω τίποτα. Και όποτε παρατηρώ το νου μου να κολλάει σε ένα «θέλω», του θυμίζω ότι στην πραγματικότητα δεν θέλω τίποτα για να είμαι καλά. Έτσι, προχωράω ελεύθερος στη ζωή και κάνω κάθε φορά το επόμενο που έχω μπροστά μου, χωρίς να θέλω τίποτα, χωρίς να φοβάμαι τίποτα. Και όποτε παρατηρώ ότι ο νους φοβάται μια απώλεια, του θυμίζω ότι στην πραγματικότητα δε με νοιάζει. Δεν πα’ να χαθούν όλα, τι με νοιάζει, εγώ απλά θέλω να ζω, να είμαι καλά την κάθε ξεχωριστή στιγμή της ζωής μου, ακόμα και αν βρεθώ κάποια στιγμή ξεβράκωτος και κατάπτυστος, σε πλήρη ανέχεια και περιθωριοποίηση.
Άμα δεν τους αρέσω ξεβράκωτος, ας με κλείσουν στη φυλακή, ας με στείλουν εξορία σε ένα νησί. Κι εκεί καλά θα είμαι. Θα τρώω, θα κοιμάμαι, θα περπατώ, θα μιλώ, θα παίζω, θα γράφω, θα αγαπώ, θα φροντίζω τους άλλους εξόριστους και τον εαυτό μου. Πάλι όμορφα γεμάτη θα είναι η μέρα μου, άρα πάλι όλα καλά.
Δεν θέλω τίποτα. Δεν φοβάμαι τίποτα. Είμαι ελεύθερος.
Εξάλλου, αν με ήθελαν για το βρακί μου και χωρίς βρακί δεν τους κάνω, τότε δε χάνω και τίποτα καθώς θα με απορρίπτουν, αφού προφανώς δε με αγαπούσαν και πολύ, ή μάλλον δε με αγαπούσαν καθόλου. Δεν αγαπούσαν εμένα, το βρακί μου αγαπούσαν, το ένδυμά μου, δηλαδή όλα τα υλικά ή συναισθηματικά αγαθά που προσδοκούσαν να λαμβάνουν από μένα. Άρα, αυτός είναι ένας λόγος παραπάνω για να μη με νοιάζει αν δε με θέλουν, αφού με ήθελαν υπό όρους και μόνο όσο τους ήμουν χρήσιμος ή, έστω, αποδεκτός για τα αυστηρά στάνταρ τους.
Τέτοιους φίλους δεν τους χρειάζομαι κοντά μου, επειδή δεν ενδιαφέρονται για το καλό μου. Ας με διώξουν, λοιπόν, όλα καλά, να ’ναι κι αυτοί καλά, δεν τους κρατώ κακία, τόσα καταλαβαίνουν και τόσα κάνουν και αυτοί όπως κι εγώ. Να ’μαι κι εγώ καλά, και είμαι καλά, αφού δεν τους κρατώ κακία, δεν τους θεωρώ κατώτερούς ή ανώτερούς μου και δεν θέλω τίποτα, δεν φοβάμαι τίποτα και είμαι ελεύθερος, απαλλαγμένος από προσδοκίες ή μνησικακίες.
Δεν θέλω τίποτα, δεν φοβάμαι τίποτα. Είμαι ελεύθερος.
Ο τρόπος με τον οποίο είχα μάθει ως τώρα να θέλω τα πράγματα δε μου έκανε καλό. Αν δεν γινόταν αυτό ακριβώς που ήθελα, ένιωθα άσχημα. Η νέα θέση μου είναι ότι συνεχίζω να τα θέλω όλα, όμως και δεν τα θέλω ταυτόχρονα. Τα θέλω, επειδή μου αρέσουν, και δεν τα θέλω, επειδή ακόμα περισσότερο μου αρέσει να είμαι ελεύθερος και ευτυχισμένος. Δηλαδή, απέχω από το να τα θέλω ως πηγή δυστυχίας, τα θέλω μόνο ως αντικείμενα χαράς. Αν έρθουν, έχει καλώς, αν δεν έρθουν, δεν πειράζει καθόλου, έχω τον εαυτό μου, που τον αγαπώ. Μου αρκεί αυτός, να τον έχω εδώ, κοντά μου, μέσα μου κάθε στιγμή, και να τον φροντίζω για να είναι καλά, να του λέω ότι όλα είναι καλά για να νιώθει όμορφα, να του θυμίζω κάθε λίγο και λιγάκι ότι δε θέλει τίποτα, για να απαλλάσσεται από τις ιδέες του νου του και να ξαλαφρώνει. Αυτό μου αρκεί: να έχω τον εαυτό μου καλά μέσα του, κι ας μην έρθει τίποτα απολύτως από όσα θέλω.
Τα βιβλία που έχω γράψει, για παράδειγμα, θέλω να διαβαστούν, να αγαπηθούν, να αγαπηθώ κι εγώ μαζί τους και να με ευγνωμονεί ο κόσμος για το εσωτερικό ευεργέτημα που θα λάβει από αυτά. Θέλω, επίσης, να χαρώ με τη σκέψη ότι βοήθησα χιλιάδες ανθρώπους να σταθούν πιο καλά στη ζωή τους. Αλλά και δεν το θέλω κιόλας, με την έννοια ότι, ακόμα και αν κανείς δεν διαβάσει ούτε μια αράδα από κανένα βιβλίο μου, ακόμα και αν χαραμιστεί εντελώς ο κόπος που έκανα για να τα γράψω, ακόμα και αν όλος μου αγώνας να τα προωθήσω αποβεί άκαρπος, θέλω ακόμα και τότε να είμαι το ίδιο καλά.
Δεν θέλω τίποτα, δεν φοβάμαι τίποτα. Είμαι ελεύθερος.
Καθώς εργάζομαι στην εμπορική επιχείρησή μου, δεν θέλω τίποτα. Κάνω απλά το καλύτερο που μπορώ για να τη συντηρήσω και να την αναπτύξω παρά την οικονομική κρίση, που έχει κάνει τις πωλήσεις πολύ πιο δύσκολες. Δεν θέλω οπωσδήποτε να τα καταφέρω, δεν θέλω οπωσδήποτε να πουλήσω στον πελάτη για να καλύψω τα έξοδά μας, να πληρώσω τα χρέη μας και να εξασφαλίσω άνεση, πλούτο, αφθονία σε μένα, στην οικογένειά μου και στους συνεργάτες της εταιρείας μας. Αγωνίζομαι μεν γι’ αυτό καθημερινά με όλες μου τις δυνάμεις από το πρωί ως το βράδυ, αλλά και χωρίς την επίτευξη αυτού του αντικειμενικού σκοπού του αγώνα μου θα είμαι και πάλι καλά.
Τη στέρηση και τις πρακτικές δυσκολίες που αυτή θα φέρει, ακόμα και το ενδεχόμενο κλείσιμο της εταιρείας από την οποία ζούμε, δεν τα συνδέω με το αν θα είμαι καλά. Το να είμαι καλά είναι απόφαση και επιλογή του νου μου, με ή χωρίς εταιρεία, με ή χωρίς εισόδημα, ανέσεις, στέγη, τροφή. Ακόμα και αν πεινάω, πάντα θα βρίσκεται μία πρόχειρη λύση για να χορτάσω λίγο και να είμαι καλά. Το ίδιο ισχύει και για τη γυναίκα μου. Δεν θέλω τίποτα περισσότερο από αυτό, το οποίο έτσι κι αλλιώς θα μπορώ να το έχω σε κάθε περίπτωση με κάποιον τρόπο, ακόμα και αν συμβεί το χειρότερο, δηλαδή να έχουμε μηδενικό εισόδημα και να χάσουμε τα πάντα. Γι’ αυτό, επιλέγω να είμαι καλά κάθε στιγμή και να μη φοβάμαι, να μην παρακολουθώ με δέος και αγωνία την πορεία των πωλήσεων, να μην απογοητεύομαι όταν αυτές καθυστερούν και ως εκ τούτου υστερούν έναντι του ποσού που απαιτείται για την κάλυψη των βασικών εξόδων μας.
Θέλω να ευημερούμε, αλλά ταυτόχρονα δεν το θέλω, ορίζω μέσα μου ότι αυτό δεν είναι προϋπόθεση για να είμαι καλά. Και αν δεν ευημερήσουμε, κάτι άλλο θα βρεθεί. Το τέλος του κόσμου δεν θα έρθει, δε νομίζω τέτοια πράγματα, είναι λάθος, ψέματα. Η αλήθεια είναι πως δεν θέλω τίποτα, είμαι καλά, ό,τι και αν συμβεί.
Και αν ακόμα είχα παιδιά, και πάλι θα ήμουν σε θέση να μη θέλω οπωσδήποτε το εισόδημα για να είμαι καλά. Βέβαια, οι πρακτικές δυσκολίες και η ευθύνη που θα ένιωθα θα ήταν πολύ μεγαλύτερες από τώρα που έχω μόνο εμένα και τη γυναίκα μου στην ευθύνη μου. Αλλά και τότε ακόμα κάποιες λύσεις θα βρίσκονταν, παρά την κρίση, παρά το χάος που επικρατεί σήμερα στην Ελλάδα και στον υπόλοιπο κόσμο. Κάποιος θα βρισκόταν να με βοηθήσει για να κάνω μια νέα αρχή, είτε στην Ελλάδα είτε στο εξωτερικό. Γι’ αυτό, και τότε ακόμα θα ήμουν σε θέση να λέω:
Δεν θέλω τίποτα, δεν φοβάμαι τίποτα. Είμαι ελεύθερος!
Είναι απίστευτα σημαντικό να διατηρώ διαρκώς στενή επαφή με αυτήν την πεποίθηση και την όμορφη εσωτερική διάθεση που αυτή μου γεννά, για να ζω κάθε στιγμή γαλήνιος και εφησυχασμένος, χωρίς το αβάσταχτο φορτίο μεγατόνων αγωνίας που μου έχει κληροδοτηθεί από τους γονείς και που μου μεταδίδεται συνέχεια από τον κόσμο γύρω μου, που τρέμει το φυλλοκάρδι του, ιδιαίτερα τώρα με την κρίση.
Όχι! Επιλέγω να παραμείνω αμέτοχος και εσωτερικά ανέγγιχτος να εμπιστεύομαι το σύμπαν, τη ζωή, τον πλανήτη όπου κατοικώ, τη φύση, τον ήλιο, το νερό και τον αέρα, την πανταχού παρούσα και παντοδύναμη Οντότητα που ενυπάρχει μέσα σε όλα και πάντα αναλαμβάνει όσα εμείς οι άνθρωποι αδυνατούμε να διευθετήσουμε με τον περιορισμένο νου και το μικρό μας σώμα. Τα επιλέγω αυτά συνειδητά, ώστε να είμαι καλά και να λέω μέσα μου:
Δεν θέλω τίποτα, δεν φοβάμαι τίποτα. Είμαι ελεύθερος!
Σκέφτομαι, λοιπόν, τώρα, μήπως μπορώ να ευγνωμονώ την κρίση για αυτό το λυτρωτικό άνοιγμα του πνεύματος που με εξωθεί να κάνω, χάρη στις δύσκολες συνθήκες στις οποίες με υποβάλλει. Μήπως, τελικά, το ίδιο ισχύει για όλους μας; Μήπως αυτή η κρίση που τόσο μισούμε και απεχθανόμαστε όλοι μας τελικά προκαλέσει ραγδαίες εσωτερικές εξελίξεις μέσα μας, καθώς μας υποχρεώνει να ενεργοποιήσουμε πνευματικές δυνατότητες και εσωτερική ελευθερία με τόσο μεγάλο εύρος όσο δεν είχαμε ποτέ φανταστεί;
Και μήπως αυτοί οι ιδιοτελείς αδελφοί που στρογγυλοκάθονται στην κορυφή της παγκόσμιας κοινωνικής και οικονομικής πυραμίδας προκαλώντας αυτήν την κρίση με απονιά και αδιαφορία για τους από κάτω, μήπως αυτοί γίνονται άθελά τους ευεργέτες μας, αφού χάρη στα βάσανα που μας προξενούν οι αναίσχυντες πράξεις τους αφυπνίζονται μέσα μας υπέροχες και ανέλπιστες δυνατότητες για βαθιά χαρά, ελευθερία και συντροφικότητα;
Δεν θέλω τίποτα, δεν φοβάμαι τίποτα. Είμαι ελεύθερος!
Με αυτή τη θέση ακλόνητη μέσα μου, μπορώ πλέον να εργάζομαι και να κάνω όσα ακριβώς έκανα και πρώτα, αλλά τώρα πια χωρίς το συνοδευτικό συναίσθημα της ανυπομονησίας και του φόβου μήπως δεν τα προλάβω όλα ή μήπως δεν τα καταφέρω. Η εργασία γίνεται έτσι ατόφια χαρά, και μόνο χαρά. Ο νους προχωράει ελεύθερος στην πραγμάτωση. Μπορεί και ρέει απρόσκοπτα από το ένα θέμα στο άλλο και τα διεκπεραιώνει όλα σε πολύ πιο σύντομο χρονικό διάστημα και με πολύ λιγότερα λάθη, επειδή πολύ απλά δεν υπάρχει μέσα του αυτό το παρασιτικό σκουληκάκι να του αφαιρεί την εστίαση στο εκάστοτε αντικείμενο εργασίας του και να του στερεί τη χαρούμενη διάθεση.
Με άλλα λόγια, το εσωτερικό σκουλήκι της προσδοκίας και της αμφιβολίας, με τη συνεχή ανασταλτική επίδραση που ασκεί πάνω στο νου μου, επιτυγχάνει να συμβούν ακριβώς όσα φοβάται ότι θα συμβούν: να μην προλάβω και να μην τα καταφέρω καλά. Δηλαδή, το αποτέλεσμα της αρνητικής δράσης του επιβεβαιώνει ότι είχε δίκιο. Ε, λοιπόν, όχι! Προτιμώ να είμαι ευτυχής και να φέρνω σε πέρας με χαρά όσα ξεκινώ, παρά να έχω δίκιο!